NGƯỜI DAO TIỀN

MAI CHÂU, HÒA BÌNH, VIỆT NAM


Người Dao Tiền ở Mai Châu, Hòa Bình

Người Dao Tiền thường trang trí bộ trang phục của mình bằng những đồng tiền bạc. Đó là lý do vì sao họ có tên gọi “Dao Tiền”. Những tấm vải của người Dao Tiền được thêu theo phương pháp thêu từ mặt trái. Họ tính toán rất cẩn thận số lượng sợi dệt, nên khi thêu, các hoa văn rất chính xác. Hầu hết phụ nữ đều có những mẫu thêu truyền thống rất tinh xảo, thường là hoa văn hình con nai, con chó, chim và hoa.

Khi một cặp trai gái Dao Tiền chuẩn bị làm đám cưới, chàng trai sẽ phải ngủ ba đêm ở nhà cô gái. Trong ba đêm đó, nếu một người trong gia đình cô gái gặp ác mộng thì sẽ là điềm gở và đám cưới sẽ không được tiến hành. Sau khi đã chắc chắn rằng gia đình nhà gái hoàn toàn đồng ý, nhà trai sẽ nhờ thầy mo chọn ngày tốt để tổ chức đám cưới. Vào ngày cưới, bố mẹ thường tặng các cô gái những đồ trang sức bằng bạc và rất nhiều váy áo đựng trong những chiếc giỏ tre gọi là “loong”. Bạn bè, người thân cũng tặng váy áo cho cô dâu. Khi ra cửa, cô dâu mặc rất nhiều váy áo để mọi người thấy rằng gia đình cô rất được tôn trọng. Nếu đường đến nhà trai quá xa, cô sẽ cởi bớt lớp váy áo ra nhưng lại mặc vào khi tới nơi để thể hiện mình là cô gái được nhiều người quý mến. Cả phụ nữ lẫn nam giới người Dao đều mặc áo khoác nhuộm màu chàm có thêu hoa văn ở vạt. Gấu áo thêu những dải hoa văn hình con hươu, con chó. Người ta thường mặc hai chiếc áo một lúc để khoe những đường thêu tinh tế. Nét độc đáo của trang phục Dao Tiền chính là chuỗi đồng tiền bạc treo ở phía sau cổ áo. Ngoài ra, họ còn đội những chiếc khăn “Piêu” nhuộm chàm có thêu hoa văn hình pháo hoa màu đỏ và trắng. Đầu khăn có gắn những đồng tiền nhỏ, có tua màu đỏ và xâu cườm xanh. Ở một số bản Dao Tiền, các phụ nữ đã lập gia đình luôn luôn đội khăn trên đầu và chỉ có người chồng mới nhìn thấy mái tóc của họ.

Phụ nữ Dao Tiền thường quấn xà cạp thêu hình chim quanh bắp chân. Váy của họ dài ngang đầu gối được trang trí hình zich zắc và hình tròn in bằng sáp ong. Một số phụ nữ cho biết những hình tròn tượng trưng cho núi non, các đường thẳng tượng trưng cho đất và nước. Kỹ thuật in sáp ong đòi hỏi phải rất tỷ mỷ và khéo léo, phần vải sáp phải thật trắng sau khi đã nhuộm chàm. Trước tiên phải vuốt thẳng mặt phẳng vải, sáp ong được đun nóng chảy và được vẽ trên vải với một dụng cụ đặc biệt. Những đường thẳng song song ở gấu váy được vẽ trước, sau đó là hình zich zắc và hình tròn. May một chiếc váy cần tới ba sải vải. Họ cắt rời thành sáu mảnh và may ghép lại với nhau. Phải mất từ sáu đến chín ngày để vẽ sáp ong và mất khoảng hai mươi ngày để nhuộm xong một chiếc váy. 

Ngày nay, những bộ trang phục theo kiểu truyền thống còn lại rất ít. Tuy nhiên, bản sắc văn hóa của người Dao Tiền lại được gìn giữ khá nguyên vẹn trong một số hoạt động như lễ đặt tên cho các bé trai. Lễ này kéo dài trong hai ngày, khi đó bé trai được nhận tên chính thức của người Dao. Một thầy mo, người có thể đọc được sách tướng số Trung Hoa và biết hát những bài hát cổ của người Dao, sẽ chủ trì buổi lễ. Ba thanh niên và ba thiếu nữ được mời đến hát một bài hát gồm ba đoạn, mỗi đoạn có bảy câu hỏi và đáp. Bài hát gợi nhớ về lịch sử di cư từ Trung hoa, vẽ nên bức tranh trữ tình kể lại câu chuyện của người Dao vượt đèo lội suối cho tới khi tìm được nơi định cư. Trong bài hát, họ cũng thể hiện lòng biết ơn đối với cha mẹ, người đã tặng cho họ những bộ trang phục truyền thống. Thầy mo, những người hát và cả bé trai đều mặc những trang phục truyền thống suốt buổi lễ. Áo choàng của thầy mo rất dài, có một vạt rộng phía trước, sau lưng áo có thêu hình mặt trăng và mặt trời.

Đêm đầu tiên sau lễ đặt tên và cả ngày hôm sau, cậu bé phải nhẩy múa với thầy mo. Cậu sẽ tự chọn trong những tờ giấy viết sẵn một số cái tên thông dụng của người Dao như:

“Song” (thông minh) hoặc “Tang” (sức mạnh)…Buổi lễ của thầy Mo đảm bảo rằng tổ tiên chấp nhận tên của cậu bé. Vào đêm thứ hai, họ đọc về lịch sử của con người được viết trong một cuốn sách Trung hoa cổ, sau đó kể lại về tiểu sử của cậu bé. Kết thúc buổi lễ, mọi người hát một bài có đoạn: “Buổi lễ đặt tên này liệu có thay đổi được cả thế giới hay không ? Không, mặt đất vẫn là mặt đất, bầu trời vẫn là bầu trời..”

Theo lịch mặt trăng của người Dao, có những ngày đặc biệt mà họ phải tuân theo những điều cấm kị nhất định. Những ngày đó, họ không được đi nương rẫy, không được phơi quần áo ra gió, không được tắm (nếu tắm thì sẽ bị ốm), không được đứng ở ngoài đồng khi họ trồng ngô…

Người Dao vẫn sử dụng các sách chiêm tinh học và các triết lý cổ của người Trung Hoa để chọn ngày tốt, xấu và ngày tổ chức các nghi lễ. Những kiến thức uyên thâm về các loại cây thuốc cũng như cách thờ cúng thần đất đã phản ánh nỗ lực của người Dao vươn tới một cuộc sống hài hòa với thiên nhiên. Các mẫu hoa văn thêu và in sáp ong cũng phản ánh ước mơ sống hòa bình yên vui của cả dân tộc.

Nhiều gia đình Dao Tiền mới định cư ở huyện Mai Châu trong thời gian gần đây. Họ không có nhiều đất canh tác, phải sinh sống chủ yếu bằng trồng ngô, sắn, hoa quả và khai thác lâm sản. Hiện nay, Craft Link đang trợ giúp phụ nữ Dao Tiền tạo thêm thu nhập từ nghề thủ công truyền thống. Họ cũng được học đọc, học viết qua các lớp xóa mù chữ.


Để biết thêm thông tin về dự án này, xin vui lòng liên hệ:

CRAFT LINK
51 Văn Miếu, Hà Nội, Việt Nam
Điện thoại: (84-24) 37336101 - Fax: (84-24) 38437926
Email: craftlink@fpt.vn - Website: www.craftlink.com.vn