Nghề thủ công người Dao 

Huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh

Vài nét về làng Đồng Đình

Theo truyền thuyết miệng của Đặng Đạo Hạnh và Ban Đại Thọ về sự di cư của người Dao đến Việt Nam, tổ tiên của người Dao có nguồn gốc ở Quảng Châu (miền Nam của Trung Quốc). Truyền thuyết về "Vượt biển đến Việt Nam" và huyền thoại "Trận đại hồng thủy với Gourd" vẫn còn truyền lại qua nhiều thế hệ. Người Dao tự gọi mình là Kìm Miền, có nghĩa là người sống trong rừng.

Người Dao Thanh Y còn được gọi là Dao Tuyên, Ban Y hay Dao Chăm. Y phục của phụ nữ Dao Thanh Y bao gồm: bộ trang phục làm bằng tay, mũ, áo, dây, dây thắt lưng và chiếc quần ngắn.

Khăn: là một hình vuông, trong đó vải được thêu họa tiết nhiều màu. Sao tám cánh (phắng nhày) được thêu ở giữa. Các cạnh bên ngoài được thêu với những từ chữ Hán như "Sinh, Bảo, Mệnh, Trường" hoặc các cụm từ như "Hạnh phúc nhiều như biển Đông, lâu đời như núi Nam". Chữ Hán chỉ xuất hiện trên những chiếc khăn. Những chữ này để nhận biết các phụ nữ trẻ là người Dao Thanh Y.

Các họa tiết khác bao gồm: một con rồng (tà củng) và một con cua (chứm nhẩy). Trong hai góc đối diện của chiếc khăn là tua với hạt.

Áo khoác ngoài: tấm vải cotton được nhuộm đen hoặc xanh tím than với màu chàm để làm áo khoác. Vải lót cổ áo màu trắng, và được thêu họa tiết chữ hình chữ Vạn với màu đỏ và màu xanh lá cây. Phía trước bên phải của áo khoác ngắn hơn phía trước bên trái. Cả hai tà áo trước đều ngắn hơn so với cánh sau. Khi mặc quần áo, người phụ nữ mặc từ trái qua phải, và thắt ngoài một chiếc thắt lưng quanh eo.

Yếm: được đeo đưới áo khoác ngoài. Yếm hình vuông và được trang trí với họa tiết sao tám cánh có màu vàng, đỏ và đen.

Quần: Quần của phụ nữ người Dao rất ngắn. Theo truyền thuyết, người dân tộc Dao Thanh Y mặc quần dài như các nhóm dân tộc khác. Tuy nhiên, một lần khi một người phụ nữ làm nương rẫy trên một sườn núi, ống quần của cô đã bị mắc kẹt và cô ấy đã qua đời ngay sau đó. Kể từ đó, phụ nữ Dao Thanh Y thề rằng họ sẽ không bao giờ mặc quần dài một lần nữa.

Trang phục của thầy mo: Trang phục của đàn ông Dao Thanh Y hiện giờ trông giống như của người Kinh. Các thầy mo phải mặc trang phục truyền thống khi làm lễ cúng bái. Đó là chiếc áo dài màu đỏ với hai phần trước treo thẳng lên vai. Mỗi phần thêu một con rồng. Phần phía trước được thêu công phu hơn so với phần sau với các hình động vật dưới nước như rùa, cá nhỏ, cá mập, vv. Các thầy mo cũng đeo một chiếc khăn dài (lù pè) phủ trên vai. Khăn được thêu nhiều hoa văn như một con chim (nọ), bàn tay con người (cùng phền) và hoa (phăng noom).
Trang phục của phụ nữ Dao Thanh Y, đặc biệt là các khăn và mũ, có nhiều họa tiết liên quan đến mặt trời và các ngôi sao. Theo người già kể về truyền thuyết Mặt Trời và Mặt Trăng, ngày xửa ngày xưa, có 12 mặt trời và 12 mặt trăng. Vào thời đó, trời rất nóng vào ban ngày, nên mọi hoạt động được diễn ra vào ban đêm. Một lần, các mặt trời đốt nóng và giết chết con trai của một gia đình. Người cha mất con đã rất tức giận, ông đứng bên bờ biển và bắn một mũi tên. Ông bắn 11 mặt trời và ông để cho ánh nắng mặt trời cuối cùng tồn tại để tỏa sáng cho tất cả chúng sinh. 11 mặt trăng cũng đã chết sau đó vì 11 mặt trời đã chết. Đó là lý do tại sao chỉ có một mặt trăng. Cũng tức giận bởi sự qua đời của người con trai, bà mẹ cắt mặt trời thành những mảnh nhỏ, và vô số mảnh đã bay rải rác trên bầu trời chuyển thành các ngôi sao như chúng ta thấy ngày nay. Từ đó, tất cả nhân loại và tất cả mọi người bắt đầu làm việc vào ban ngày và nghỉ ngơi vào ban đêm.

Vài nét về làng Khe Vè:

Người dân tộc Dao Thanh Phán được gọi bằng tên khác như Mán Thanh Phán, Mán Sơn đầu (trên đầu họ có vẽ sáp ong ), hoặc Mán Thêu (trên quần áo được thêu hoa văn đặc sắc của họ) hoặc Mán Tro (họ thêu chăn và quần áo mùa đông và họ ngủ trên bếp gỗ của mình để giữ ấm trong mùa đông). Họ cũng có tên Coc Mun, O Gang hay Lo Gang, hoặc là Dao đại Bàn và Dao Doi Van.

Người phụ nữ Dao Thanh Phán cạo đầu từ khoảng 15 tuổi và đội một cái mũ cao. Mũ này được quấn từ 40-55 lớp hình chữ nhật của chiếc khăn màu đỏ. Người phụ nữ sử dụng bốn que tre để giữ các góc của lớp trong cùng. Sau khi quấn các lớp lên đầu, người phụ nữ bọc chúng với một chiếc khăn màu trắng hình tam giác hoặc bằng một miếng vải hoa để giữ cho các lớp bên trong cố định.

Áo: áo sơ mi mở phanh, được trang trí với các sọc đậm và các họa tiết thêu như hình chữ vạn và con chim nhỏ. Những họa tiết này được thêu chủ điểm màu trắng, đỏ, xanh dương và màu vàng. Chạy quanh các cạnh và  tay áo của áo sơ mi là hoa văn đáp mảnh rất cầu kỳ.
Thắt lưng (xay xỉn hạng): loại phổ biến nhất là loại thêu họa tiết bông hoa và được gắn bên dưới hông. Vào những ngày lễ hay lễ hội, người phụ nữ sử dụng thêm thắt lưng màu đỏ hoặc màu trắng.

Quần (hẩu): đều được thiết kế với vải tối màu. Ống quần được bao gồm hai phần: phần trên thêu đơn giản màu xanh sẫm trong khi phần dưới thêu trang trí. Họa tiết bao gồm cái cào (pà), con chim (nọ cắp) và bàn chân chó (tù nhiu).

Hầu hết các phụ nữ Dao Thanh Phán mặc trang phục truyền thống. Phụ nữ có gia đình phải mặc hàng ngày. Khi làm nương hoặc đi chợ phiên, người phụ nữ cố gắng dành thời gian rảnh để thêu quần áo cho riêng mình hoặc cho những thành viên khác trong gia đình của họ. Những cô gái, từ 13 đến 15 tuổi, đều được mẹ hoặc chị dạy thêu. Khi họ lớn lên, họ có thể may quần áo cho chính mình hoặc cho các thành viên khác trong gia đình của họ.

Để biết thêm thông tin về dự án này, xin vui lòng liên hệ:

CRAFT LINK
51 Văn Miếu, Hà Nội, Việt Nam
Điện thoại: (84-24) 37336101 - Fax: (84-24) 38437926
Email: craftlink@fpt.vn - Website: www.craftlink.com.vn