NHÓM HMONG SAN SẢ HỒ, SA PA, VIỆT NAM


Nghề thủ công truyền thống của thôn Ý Lình Hồ, xã San Sả Hồ, Sa Pa

Năm 2001, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam và Craft Link phối hợp thực hiện dự án phát triển thủ công mỹ nghệ cho phụ nữ Hmong ở thôn Ý Lình Hồ, một trong ba thôn của xã San Sả Hồ. Người Hmông ở vùng cao Ý Lình Hồ trồng lúa ở miền địa hình dốc đứng của miền Bắc Việt Nam. Ở đây, khí hậu thường khắc nghiệt, người dân chỉ trồng một vụ lúa và ngô mỗi năm. Họ kiếm thêm thu nhập từ việc thu hái thảo quả trong rừng để sử dụng cho y học cổ truyền. Tuy nhiên để phục vụ cho đời sống hàng ngày, mỗi thành viên trong gia đình đều chăm chỉ làm ruộng, lấy củi, và chăm sóc lợn, gà. Mặc dù thôn Ý Lình Hồ có một trường học với các lớp học nhà cấp 4, nhưng hầu hết người lớn ở đây không biết chữ. Về chăm sóc y tế: Những người bị đau ốm có thể đến các trạm y tế tại địa phương.

Quần áo truyền thống trong các ngày lễ đặc biệt ở thôn Ý Lình Hồ 

Để chuẩn bị cho đám cưới của mình,  cô gái trẻ Hmong sẽ làm ít nhất hai bộ quần áo mới, một để mặc và một để cất đi. Mẹ cô sẽ dệt vải lanh hoặc cô sẽ mua từ người phụ nữ cao tuổi trong bản để may quần áo. Trồng cây lanh tốn rất nhiều thời gian và công sức, do đó, chỉ khi có thời gian rảnh rỗi và hầu hết những phụ nữ có tuổi mới trồng lanh dệt vải.

Vào dịp Tết (Lễ hội năm mới), tất cả các thành viên trong gia đình phải có một bộ quần áo mới. Đối với phụ nữ, trang phục truyền thống bao gồm một áo khoác lanh (Shao cho) với cổ áo trang trí đầy màu sắc. Một áo cotton dài tay (Shao ti) dài kín đáo và kết hợp với quần ngắn. Đàn ông cũng mặc Shao cho với Shao ti ngắn và quần dài. Mỗi gia đình tự trồng vải lanh, được nhuộm chàm để may những bộ quần áo.

Gau Tao là một lễ hội địa phương sau dịp Tết, mà mọi người tập trung chơi trò chơi, hát và nhảy múa. Đến với lễ hội này cô gái trẻ có thể mặc một chiếc váy in họa tiết batic. Ngày nay tại thôn Ý Lình Hồ, các thương nhân Hmong đến từ các làng xa xôi khác thường bán những chiếc váy này. Các cô gái sẽ cất những chiếc váy này để mặc khi qua đời, vì tất cả phụ nữ Hmong khi qua đời đều mặc váy để lên gặp tổ tiên của họ trên trời. Thầy cúng trong thôn Ý Lình Hồ sẽ đến cúng tế và làm ma chay cho người chết.

Hoa văn vễ sáp ong và các kỹ thuật truyền thống của thôn Ý Lình Hồ

Khi qua đời, người đàn ông và phụ nữ của thôn Ý Lình Hồ được mặc một chiếc áo đặc biệt với phần tay áo vẽ sáp ong gọi là shao co. Một số người trong làng mặc shao co hàng ngày. Chỉ có một vài phụ nữ lớn tuổi biết cách làm áo này hoặc cái địu em bé được trang trí hoa văn sáp ong và thêu đáp mảnh.Phụ nữ sử dụng loại bút đặc biệt thân tre và ngòi bằng đồng để vẽ sáp ong (dan dang lo), họ nhúng bút vào sáp ong nóng trước khi vẽ hoa văn trên nền vải cotton. Họa tiết bao gồm bàn chân của con heo, cái máng lợn, bàn chân gà, mắt chim, khau li (khung để gỡ sợi lanh), và hoa bí ngô. Trong thôn Ý Lình Hồ, hiện nay không ai biết làm bút vẽ sáp ong nữa vì vậy các thành viên trong gia đình dùng chung bút vẽ mua từ một làng khác cách đó khá xa.

Sự phục hồi và phát triển các kỹ thuật thêu, vẽ sáp ong của thôn Ý Lình Hồ 

Với sự hỗ trợ tài chính từ tổ chức UNESCO và hỗ trợ kỹ thuật từ Craft Link, các kỹ năng truyền thống như vẽ sáp ong và thêu của phụ nữ Hmong ở thôn Ý Lình Hồ đã được khôi phục để làm ra các sản phẩm thủ công, tăng thêm thu nhập.

Một trong các kỹ năng mà tất cả các cô gái trẻ Hmong phải học là trang trí những chiếc cổ áo trên áo khoác lanh (shao cho) một cách tỷ mỷ, chau chuốt. Cổ áo này có họa tiết hoa văn phong phú bằng các mảnh thêu đáp mảnh cotton và lụa. Ngày xưa, cổ áo thường đẹp hơn với rất nhiều họa tiết khác nhau. Với sự hỗ trợ của UNESCO, Trung tâm Craft Link khuyến khích các chị em phục hồi lại nghệ thuật thêu cổ áo và sử dụng nhiều loại nguyên liệu mới với nhiều màu sắc. Phụ nữ ở mọi lứa tuổi ở thôn Ý Lình Hồ đang học để làm lại các mảnh thêu đẹp để họ có thể bán như một sản phẩm nhỏ hoặc sử dụng để đưa vào làm sản phẩm hoàn thiện như túi xách và vỏ gối.

Craft Link đã tiến hành các khóa tập huấn chuyên nghiệp cho nhóm sản xuất trong các lĩnh vực sau: chọn vải nhuộm màu chàm, dậy may, kỹ năng hoàn thiện sản phẩm bằng tay, dạy văn hóa, sổ sách kế toán và kỹ năng tiếp thị cho đội ngũ ban quản lý. Mục đích của dự án him giúp người phụ nữ Hmông ở thôn Ý Linh Hồ có thêm thu nhập bằng nghề thủ công truyền thống và tạo cơ hội phát triển nền kinh tế.

Để biết thêm thông tin về dự án này, xin vui lòng liên hệ:

CRAFT LINK
51 Văn Miếu, Hà Nội, Việt Nam
Điện thoại: (84-24) 37336101 - Fax: (84-24) 38437926
Email: craftlink@fpt.vn - Website: www.craftlink.com.vn