Người HMong ở Tả Phìn, Sa Pa, Lào Cai


Xã Tả Phìn thuộc huyện miền núi Sapa, tỉnh Lào Cai, tiếp giáp với biên giới Trung Quốc. Trung tâm của xã nằm trong thung lũng thị trấn Sapa, là điểm đến của nhiều khách du lịch. Người Hmong xã Tả Phìn trồng gạo, ngô trên những thửa ruộng bậc thang và khai thác gỗ cũng như thu hoạch thảo quả và lấy phong lan từ những cánh rừng gần đó. Để tăng thêm thu nhập, một số phụ nữ bán các mặt hàng thủ công cho khách du lịch tại Sapa bằng cách mua những chiếc váy cũ, truyền thống của phụ nữ Hmong từ những huyện khác hoặc những bộ quần áo người Dao còn sót lại. Sau đó họ sẽ nhuộm lại, khâu tay thành những chiếc túi hoặc những chiếc mũ để bán. Phụ nữ Hmong cũng bán những chiếc váy hoặc các sản phẩm may mặc trên đường phố cho những người kinh doanh tại Sapa.

Dưới sự hợp tác của các bên bao gồm: Craft Link, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, MRDP (Chương trình phát triển nông thôn, miền núi) và tổ chức Oxfam Quebec dự án đã hỗ trợ cho một nhóm phụ nữ Hmong thông qua các khóa tập huấn để nâng cao chất lượng sản phẩm bằng cách nâng cao các kỹ năng và các sản phẩm thiết kế dựa trên kỹ thuật thêu may truyền thống. Những sản phẩm mới này được thiết kế dựa trên những hoa văn trang trí từ tay áo, cổ áo và những đường khâu tay viền trên trang phục truyền thống. Cũng theo truyền thống, rất nhiều sản phẩm đã được nhuộm chàm.

Những thành viên tham gia dự án không chỉ được tập huấn về đo, cắt và may/khâu tay các sản phẩm mà còn được học cách quản lý, ghi chép sổ sách kế toán cho nhóm.

VẢI LANH

Tất cả các phụ nữ đều trồng và làm vải lanh, một trong những loại vải quan trọng. Thông thường cây lanh được trồng vào tháng 3 và thu hoạch vào tháng 7. Sau đó, cây lanh được bóc vỏ từ trên xuống tới gốc và phần vỏ đó được sấy khô, đập dập và luộc, sau đó họ bôi lên đó một lớp sáp trước khi được căng dây trên khung cửu. Cả năm người phụ nữ đều nối những sợi lanh ngắn riêng biệt thành một sợi dài, có thể được nhận thấy thông qua những vết xước xung quanh bàn tay của họ. Bởi vì quá trình xử lý cây lanh cần lao động tay nghề cao nên vải lanh chỉ được sử dụng chủ yếu là để may áo khoác ngoài (shao khua), còn những nguyên liệu mua ngoài chợ thì được sử dụng để may những hàng may mặc khác. Vì là vải dệt bằng tay nên vải lanh được coi là loại vải quan trọng và có giá trị. Và trong thực tế nó là như món quà cưới quý giá.

NHUỘM CHÀM

Tất cả quần áo được nhuộm với màu chàm, thường được trồng trong khu vườn gần nhà bếp và được thu hoạch vào cuối mùa xuân. Bột hồ được làm, và sau đó quần áo được nhúng vào và sấy khô liên tục trong 30 ngày. Trong mùa nhuộm chàm (tháng tám đến  háng mười hai), bàn tay của hầu hết phụ nữ đều màu xanh. Một số phụ nữ cũng nhuộm chàm đặc biệt mảnh vải để may địu em bé.

MAY

Theo truyền thống, quần áo được khâu bằng tay, với các mũi khâu màu trắng, màu hồng hoặc màu xanh dọc đường viền. Trong một năm, một người phụ nữ sẽ khâu một bộ quần áo cho mỗi thành viên trong gia đình. Các tuần lễ trước Tết, cô đặc biệt bận rộn với việc may, mọi người mặc quần áo đẹp nhất để đón năm mới

CÁC PHỤ KIỆN CỦA QUẦN ÁO

- Shao khua, hay áo khoác bên ngoài. Đây là phụ kiện đặc biệt nhất trong trang phục của một người đàn ông hay người phụ nữ. Nó được làm từ cây lanh, làm sáng bóng với sáp ong. Phần cổ áo (ploong chsao) thường thẳng đứng để lộ ra các phần thêu và các miếng đáp mảnh thêu cầu kỳ ở mặt sau.

- Shao ti, hay áo khoác với tay áo được trang trí thêu. Phụ nữ thường mặc áo này với áo khoác bên ngoài và đeo một chiếc thắt lưng.

- Plang Soong, hi lang hay thắt lưng, là một mảnh thêu được thêu trên một mảnh vải lanh có tua dài, được gắn xung quanh cả Shao khua và Shao ti.

- Cu chu, hay xà cạp. Vải nhuộm chàm quấn quanh chân để ấm áp cũng như bảo vệ chân khi làm nương rẫy.

- Pu Pua, hay chiếc mũ của người phụ nữ, vải nhuộm chàm quấn quanh một chiếc giỏ rỗng ngắn đội trên đỉnh đầu. Nó được đội để giữ ấm trong sương mù và gió của Sapa.

- Pu tii, hay quần sóc phụ nữ rộng. Men’s tii là quần dài.

- Mao tau hay mũ nhỏ của đàn ông. Mũ này được thêu và bán cho khách du lịch tại Sapa.

HỌA TIẾT THÊU

Hầu hết các cổ áo ngày nay kết hợp một cu, hay thiết kế ốc, có hình dạng một chuỗi mũi thêu đen hình trôn ốc.
Tay áo và thắt lưng thì đa dạng hơn. Bao quanh các họa tiết là những khấu lì hay hoa văn đáp vải lanh hình dấu nhân, và hình chân gà, là bộ trang phục quan trọng trong các nghi lễ Hmong. Cây và hoa cũng được dùng để trang trí.

QUẦN ÁO TRONG CÁC NGHI LỄ VÀ PHONG TỤC.

Những chàng trai và cô gái sẽ mặc những trang phục đẹp nhất trong dịp Tết của họ, đó là thời gian để họ vui chơi, hò hẹn nhau. Họ có cơ hội quan sát tìm hiểu nhau trong trò chơi ném còn, khi một lõi ngô có gắn lông gà được tung lên từ một hàng của những chàng trai và một hàng của các cô gái. Một chàng trai có thể cho một cô gái “ shao khua” của mình và nếu cô ấy không trả lại nghĩa là cô ấy chấp nhận lời cầu hôn của chàng trai. Trang phục cưới của cô gái được chuẩn bị với nhiều bộ quần áo. Đám cưới đôi khi xảy ra bằng cách bắt cóc, ngày nay các bậc cha mẹ thường yêu cầu của hồi môn nhiều hơn là số tiền bỏ ra để làm đám cưới. Trong trường hợp đó các cô gái có thể nhận một số bộ quần áo của gia đình nhà chàng trai để chuẩn bị quần áo cho mình.

Người phụ nữ mặc một chiếc váy Hmông được may bởi phụ nữ của các huyện khác khi sinh con. Váy này được cho là thoải mái hơn và nó cũng là váy của tổ tiên khi cô từ biệt cõi trần, đó là lý do tại sao cô ấy lại được chôn cất trong chiếc váy đó.

Người phụ nữ Hmong thường đeo một hoặc một số cái khuyên tai lớn gọi là ''con de'' trên mỗi tai và một hoặc nhiều vòng xung quanh cổ (gọi là ''po cu dang''). Mặc dù các sản phẩm này do chính ngừoi Hmong làm ra nhưng người dân tộc Dao hoặc dân tộc Dáy sống ở các bản làng khác cũng thường làm chúng

Để biết thêm thông tin về dự án này, xin vui lòng liên hệ:

CRAFT LINK
51 Văn Miếu, Hà Nội, Việt Nam
Điện thoại: (84-24) 37336101 - Fax: (84-24) 38437926
Email: craftlink@fpt.vn - Website: www.craftlink.com.vn