HÀNG THỦ CÔNG CỦA NGƯỜI TÀ ÔI

 Nghề thủ công của người Tà Ôi

Tà Ôi là một dân tộc thiểu số với khoảng 20 ngàn dân sinh sống chủ yếu ở hai huyện miền Trung Việt Nam. Những sản phẩm thủ công truyền thống của người Tà Ôi được trưng bầy ở các cửa hàng CRAFT LINK do hai nhóm thợ thủ công ở huyện A Lưới, Thừa Thiên Huế làm ra. Người Tà Ôi ở những buôn làng này sống trong những ngôi nhà sàn dài, trong mỗi ngôi nhà có tới vài gia đình cùng dòng họ chung sống. Mỗi buôn làng có một vài ngôi nhà sàn lớn để làm nơi hội họp, đón khách, trong nhà có rất nhiều chiêng, ché và những vật săn bắn được.

Tổ chức các quốc gia Bắc Âu hỗ trợ Việt Nam (NAV) đã có dự án giúp người Tà Ôi tăng thu nhập bằng nghề thủ công truyền thống của mình. Vào năm 1994 tổ chức NAV bắt đầu làm việc với một nhóm gồm 20 thợ dệt người Tà Ôi. Họ tự chọn ra người quản lý nhóm và được đào tạo kế toán, marketing, thiết kế sản phẩm cũng như nhận được sự giúp đỡ của NAV. Từ năm 1998 đến nay, Craft Link tiếp tục trợ giúp nhóm này trong lĩnh vực quản lý nhóm, thiết kế sản phẩm và tiêu thụ hàng hóa, sử dụng nguồn tài chính của Craft Link

Nghề đan lát:

Theo truyền thống của dân tộc Tà Ôi, đan lát là một công việc của nam giới. Hiện nay, các cụ già là những ngừi tiếp tục gìn giữ nghề truyền thống này. Đồ đan lát của người Tà Ôi được sử dụng trong việc nội trợ và cũng được mua bán trao đổi giữa những người trong buôn. Thường thì một chiếc gùi, giỏ có thể đổi lấy vài con gà, ngô, sắn hoặc các sản phẩm khác.

Đồ đan lát bằng mây như gùi, giỏ được dùng để đựng các đồ vật, có thể đeo chúng sau lưng. Một loại có nắp đậy, hoặc được chia thành từng ngăn, trong khi đó loại dành cho nam giới có tới ba ngăn, loại dành cho phụ nữ chỉ có một ngăn. Ngoài chức năng để đựng đồ vật khi làm đồng, hay khi lên rừng, những chiếc gùi này còn được sử dụng như một đơn vị đo lường gạo, ngô, bột săn hay củi đun.

Người Tà Ôi khai thác mây ở những vùng rừng gần biên giới Lào, Bây giờ, loại mây đặc biệt này đã trở nên rất khan hiếm vì vậy các thợ đan lát chuyển sang sử dụng tre, là một loại cây dễ trồng và phát triển nhanh. Mỗi nhóm sản xuất hàng đan lát có hai phụ nữ đảm nhiệm việc chuẩn bị nguyên liệu mây, tre cho cả một nhóm. Từ công đoạn tách, chuốt mây cho đến khi hoàn thành một chiếc gùi, người thợ phải mất từ một tuần đến một tháng. Sau khi đan lát xong, người ta đem hun khói các sản phẩm để tạo ra vẻ đẹp và tăng độ bền.

Nghề dệt:

Phụ nữ Tà Ôi có truyền thống dệt vải bông màu đen với những dải màu trang trí. Nét độc đáo nhất của sản phẩm dệt Tà Ôi là những hạt cườm được xâu vào sợi, dệt nên những mẫu hoa văn rất đa dạng. Trước kia người Tà Ôi sử dụng loại cườm bằng chì nên khi dệt xong tấm vải rất nặng. Ngày nay, họ sử dụng loại cườm bằng đá để tạo ra những sản phẩm như đã giới thiệu trong cửa hàng này. Loại vải gắn cườm được dệt trên một khung dệt nhỏ có đai buộc phía sau lưng. Người thợ dệt ngồi trên sàn nhà, dùng chân kéo căng sợi dọc căng trên khung tre. Bằng phương pháp này phải mất tới ba ngày để dệt được một mét vải. Loại vải này rất có giá trị với người Tà Ôi, họ coi nó là biểu tượng của sự giàu có và cái đẹp. Trong dịp đám cưới, mọi người thường tặng cho cô dâu các tấm vải gắn cườm cùng với những đồ vật khác như vàng, bạc, gia súc, cồng, chiêng đồng…Ngày thường, người Tà Ôi mặc quần áo mầu đen với những đường kẻ màu đơn giản. Còn vào những dịp đặc biệt như các lễ hội truyền thống, tết, ngày cưới hoặc lễ A Riu là lễ cúng tổ tiên, phụ nữ Tà Ôi mặc những trang phục đẹp gắn rất nhiều cườm. Trong những ngôi nhà chung của buôn cũng như những nơi thờ cúng, người Tà Ôi dùng các tấm vải cườm để trang trí cùng với các đồ vật khác.

Các sản phẩm trong cửa hàng đều được dệt bằng sợi bông và hạt cườm thủy tinh. Trước đây, người Tà Ôi thường dệt theo phương pháp tự nhiên nhưng hiện tại, họ đã dùng phẩm hóa học. Loại vải này có thể giặt bằng tay trong nước lạnh, màu chỉ phai chút ít trong lần giặt đầu tiên.

Zèng:

Zèng là loại vải gắn cườm truyền thống của người Tà Ôi với những hoa văn hình học đa dạng và vô cùng độc đáo.

Bà Mai Thị Hợp, một thợ dệt nói: “Ngồi cả ngày trên sàn nhà, chân luôn phải duỗi thẳng trước mặt, tôi cảm thấy rất mệt mỏi, lưng và đầu gối rất đau. Thế mà mỗi ngày tôi có thể dệt 8 tiếng. Trong một ngày tôi có thể dệt hết một gam cườm. Khi con gái tôi đi lấy chồng, tôi sẽ tặng nó một chiếc váy với những hình trang trí thật đẹp, thật nhiều cườm, đẹp hơn tất cả những chiếc váy mà nó đã có”.

Để biết thêm thông tin về dự án này, xin vui lòng liên hệ:

CRAFT LINK
51 Văn Miếu, Hà Nội, Việt Nam
Điện thoại: (84-24) 37336101 - Fax: (84-24) 38437926
Email: craftlink@fpt.vn - Website: www.craftlink.com.vn